{"id":1235671,"magazine_id":107898,"template_id":28,"title":"Vraag en antwoord: Waterstof (in de gebouwde omgeving)","alias":"vraag-en-antwoord-waterstof-in-de-gebouwde-omgeving","page_no":9,"meta_keywords":null,"meta_description":null,"share_url":null,"options":{"has_disabled_header":false,"exclude_from_navigationbar":false,"share_url":null},"header":null,"content":{"title":"Vraag en antwoord: Waterstof (in de gebouwde omgeving)","background":{"filename":"fris_roze.7b4e96ecc6f8.jpg","uri":"\/images\/fris_roze.7b4e96ecc6f8.jpg","alt":null,"filemime":"image\/jpeg","filesize":105260,"width":2100,"height":1500},"order_by":null,"nav_type":"bars","timeline":[{"title":null,"header_style":null,"content_block":[{"media_type":"0","title":null,"subtitle":null,"description":"

Er wordt veel gesproken over de mogelijkheden van waterstof binnen de energietransitie. De industrie maakt er al op grote schaal gebruik van en er worden steeds meer voertuigen ontwikkeld die volledig op waterstof kunnen rijden. Jeanine Zwalve en Gijs Kreeft beantwoorden enkele vragen over de kansen van waterstof voor de gebouwde omgeving.<\/em><\/p>


<\/p>

Gemiddelde leestijd: 5 minuten<\/em><\/p>","image":null,"youtube":null,"action":null,"timestamp":1574934660,"style":{"paragraph":["font-size: 16px;","color: rgb(0,0,0);","color: rgba(0,0,0,1);","font-family: Merriweather; font-weight: normal;"]}},{"media_type":"0","title":"1. Wat is waterstof?","subtitle":null,"description":"

Waterstof (H2) is een van de meest voorkomende stoffen op aarde. Ongeveer 75% van alle materie in het universum is waterstof. Het is het kleinste en lichtste molecuul dat we kennen en het komt op aarde vooral voor in verbinding met andere elementen met zuurstof (in de vorm van water) of met koolstof (in de vorm van methaan). Dat waterstof in een ge\u00efsoleerde vorm bijna niet voorkomt, komt door de reactieve eigenschap hiervan. Om over zuivere waterstof te kunnen beschikken, moet het dus worden \u2018geproduceerd\u2019 waarbij de verbinding wordt opengebroken en de waterstof wordt ge\u00efsoleerd. Dat kan met verschillende technieken, zoals methane steam reforming (SMR) en elektrolyse. <\/p>


<\/p>

SMR is de meest gebruikte techniek voor het produceren van waterstof. 80% procent van de waterstofproductie in Nederland, die een totaal volume heeft van 9,2 miljard m3, gaat via SMR. Daarbij wordt methaan (CH4) gesplitst in waterstof (H2) en koolstofdioxide (CO2). Door het vrijkomen van CO2 bij het productieproces spreken we hier van \u2018grijze waterstof\u2019. Als de CO2 wordt afgevangen en opgeslagen via CCS (carbon capture and storage) dan spreken we ook wel van \u2018blauwe waterstof\u2019.<\/p>


<\/p>

Een techniek die de laatste jaren veel aandacht krijgt, is elektrolyse. Hierbij wordt een watermolecuul (H2O) met behulp van elektriciteit gesplitst in waterstof en zuurstof. \u2018Groene waterstof\u2019 wordt geproduceerd met behulp van duurzaam geproduceerde elektriciteit uit (Nederlandse) zon en wind. Afhankelijk van de techniek en energiebron spreken we dus van grijze, blauwe of groene waterstof en misschien komt er over enige tijd nog wel een kleurtje bij. Het doel voor de langere termijn is natuurlijk om alleen nog maar groene waterstof te produceren en te gebruiken, maar omdat voor grootschalige elektrolyse veel elektriciteit nodig is, is dat op de korte termijn in Nederland niet haalbaar.<\/p>","image":{"filename":"water-1378736.bffc84b6fda5.jpg","uri":"\/images\/water-1378736.bffc84b6fda5.jpg","alt":null,"filemime":"image\/jpeg","filesize":95500,"width":1092,"height":728},"youtube":null,"action":null,"timestamp":1569542760,"style":{"title":["font-family: Montserrat; font-weight: normal;"],"title_background":["background: rgb(181,51,46);","background: rgba(181,51,46,1);"],"paragraph":["font-size: 16px;","font-family: Merriweather; font-weight: normal;","color: rgb(0,0,0);","color: rgba(0,0,0,1);"]}},{"media_type":"0","title":"2. Is waterstof gevaarlijk?","subtitle":null,"description":"

Waterstof wordt al decennialang op grote schaal veilig gebruikt in de industrie en de chemie. Hoewel het niet toxisch is, heeft waterstof onder normale omstandigheden wel eigenschappen die voor gevaarlijke situaties kunnen zorgen. Zo is waterstof kleurloos en geurloos en daardoor niet makkelijk waar te nemen. Verder heeft het in vergelijking met aardgas een lagere ontstekingstemperatuur en ruimere explosiegrenzen. Als waterstof reageert met zuurstofgas komt er dus veel energie vrij. Een ander risico is dat waterstof brandt met een nauwelijks zichtbare vlam, wat de bestrijding ervan moeilijker maakt. Een voordeel is wel dat waterstof een licht molecuul is, waardoor het gas snel opstijgt en zich snel verspreid.<\/p>


<\/p>

Door deze eigenschappen wordt waterstof terecht gezien als een gevaarlijke stof, maar dat maakt waterstof niet per se gevaarlijker dan andere brandstoffen, zoals aardgas of benzine. Om risico\u2019s te verminderen of weg te nemen, moet uiteraard bij de ontwikkeling van nieuwe waterstoftoepassingen wel rekening worden gehouden met de specifieke verschillen. Waar nodig dient ook de wetgeving daarop te worden aangepast. Ten opzichte van aardgas en olie heeft waterstof wel als groot voordeel dat bij de \u2018verbranding\u2019 ervan in een motor of verbrandingstoestel geen CO2 vrijkomt. Wel komt er nog stikstof vrij, dus nog schoner is om de waterstof in een brandstofcel met zuurstof te laten reageren waardoor elektriciteit wordt geproduceerd. De enige \u2018emissie\u2019 die daarbij vrijkomt is water.<\/p>","image":null,"youtube":null,"action":null,"timestamp":1566857160,"style":{"title":["font-family: Montserrat; font-weight: normal;"],"title_background":["background: rgb(181,51,46);","background: rgba(181,51,46,1);"],"paragraph":["font-size: 16px;","color: rgb(0,0,0);","color: rgba(0,0,0,1);","font-family: Merriweather; font-weight: normal;"]}},{"media_type":"0","title":"3. Is de bestaande infrastructuur geschikt voor waterstof?","subtitle":null,"description":"

In opdracht van Netbeheer Nederland heeft Kiwa Technologies in 2018 onderzoek gedaan naar de toekomstbestendigheid van de gasdistributienetten in Nederland. <\/p>


<\/p>

In de toekomst zijn niet langer de eigenschappen van het \u2018Groningse aardgas\u2019 bepalend voor de technische eisen waaraan een distributienet moet voldoen, maar die van duurzame gassen, zoals waterstof en biomethaan. Als bij de introductie van deze duurzame gassen (een deel van) de bestaande gasinfrastructuur kan worden hergebruikt, kunnen dure aanpassingen of vervangingen van het gasdistributienet worden voorkomen. <\/p>


<\/p>

Kiwa heeft, in nauwe samenwerking met experts van de regionale netbeheerders, onder andere onderzocht in hoeverre het huidige gasdistributienet geschikt is voor het transport van duurzame gassen. Uit dit onderzoek blijkt dat het bestaande gasnetwerk - met de juiste maatregelen - prima ingezet kan worden om duurzame gassen zoals (100%) waterstof en biomethaan te distribueren. Voor de netbeheerders zitten de belangrijkste aanpassingen in het meten en de verrekening van de geleverde hoeveelheid energie en bij de eindgebruikers in de overschakeling op een toestel dat geschikt is (gemaakt) voor 100% waterstof en biomethaan. Wel wordt vanuit veiligheidsoogpunt voorgesteld om waterstof en biomethaan (net als aardgas) een herkenbare geur te geven, bij voorkeur met behulp van een zwavelvrije odorant, en om extra maatregelen te nemen tegen ongewenste uitstroom van gas, bijvoorbeeld door graafschades en bij het inpandig gebruik.<\/p>","image":null,"youtube":null,"action":null,"timestamp":1566589500,"style":{"title":["font-family: Montserrat; font-weight: normal;"],"title_background":["background: rgb(181,51,46);","background: rgba(181,51,46,1);"],"paragraph":["color: rgb(0,0,0);","color: rgba(0,0,0,1);","font-size: 16px;","font-family: Merriweather; font-weight: normal;"],"paragraph_background":["background: rgb(255,255,255);","background: rgba(255,255,255,1);"]}},{"media_type":"0","title":"4. Welke rol moet waterstof krijgen in de verduurzaming van de gebouwde omgeving?","subtitle":null,"description":"

Het feit dat bij de verbranding van waterstof geen CO2 vrijkomt, maakt waterstof een interessante brandstof met het oog op de noodzakelijke terugdringing van de uitstoot van broeikasgassen. Daarom wordt in het Klimaatakkoord van december 2018 het belang van waterstof binnen verschillende sectoren onderstreept. Zo worden er mogelijkheden gezien voor het gebruik van waterstof als duurzame energiedrager voor mobiliteit en (zwaar) transport, als grondstof of energie voor de industrie, als grootschalig opslagmedium voor de energiesector en mogelijk ook in de gebouwde omgeving. In de industrie wordt waterstof al langere tijd gebruikt en de ervaringen uit die sector zijn waardevol voor de verkenning van de mogelijkheden in de gebouwde omgeving. <\/p>


<\/p>

Waterstof kan in de toekomst potentieel dezelfde rol spelen als aardgas in het verwarmen van onze huizen en is zelfs geschikt om op te koken. De eerste CV-ketels op waterstof zijn intussen al ontwikkeld. Er is echter op veel fronten nog behoefte aan kennisontwikkeling. Hiervoor zijn inmiddels op diverse plaatsen in het land pilots gestart, zowel voor het gebruik van 100% waterstof in nieuwbouwsituaties (een voorbeeld is de nieuwbouwwijk Nijstad-Oost in de gemeente Hoogeveen), maar ook in gebouwen en wijken die om verschillende redenen moeilijk op andere wijzen te verduurzamen zijn. (Een voorbeeld van het verwarmen van bestaande woningbouw is het waterstofproject in Rozenburg, gemeente Rotterdam.) De resultaten van deze pilots zullen naar verwachting veel invloed hebben op de rol die waterstof in de gebouwde omgeving kan gaan spelen.<\/p>","image":null,"youtube":null,"action":null,"timestamp":1566589500,"style":{"title":["font-family: Montserrat; font-weight: normal;","color: rgb(255,255,255);","color: rgba(255,255,255,1);"],"title_background":["background: rgb(181,51,46);","background: rgba(181,51,46,1);"],"paragraph":["color: rgb(0,0,0);","color: rgba(0,0,0,1);","font-family: Merriweather; font-weight: normal;","font-size: 16px;"],"paragraph_background":["background: rgb(255,255,255);","background: rgba(255,255,255,1);"]}},{"media_type":"0","title":"5. Wat zijn de uitdagingen van waterstof in de gebouwde omgeving?","subtitle":null,"description":"

Het realiseren van waterstofprojecten in een stedelijke omgeving gaat onder andere gepaard met juridische uitdagingen, bijvoorbeeld omdat de opslag van waterstof op wijk- en buurtniveau (meestal) niet binnen de vigerende regelgeving past. Ook de rol van de netbeheerders in de waterstofketen is nog niet duidelijk. Zo ontbreekt het netbeheerders nog aan de bevoegdheid om 100% waterstof te transporten. Er zijn dus nog wetswijzigingen nodig om de waterstofeconomie te versnellen, onder andere op het gebied van marktordening (wie mag een elektrolyser en\/of waterstofnet beheren?) en veiligheid (regels voor waterstofaansluiting in het Bouwbesluit 2012). <\/p>


<\/p>

Tot slot is ook de productiecapaciteit voor duurzame waterstof in Nederland nog bij lange na niet voldoende om aan de potentiele vraag naar groene waterstof in de gebouwde omgeving te voldoen. Dat betekent dat door veel partijen in de waterstofketen nog hard moet worden gewerkt, wil waterstof een substanti\u00eble rol kunnen gaan spelen in de verduurzaming van de gebouwde omgeving.<\/p>","image":null,"youtube":null,"action":null,"timestamp":1574934660,"style":{"title":["font-family: Montserrat; font-weight: normal;","color: rgb(255,255,255);","color: rgba(255,255,255,1);"],"title_background":["background: rgb(181,51,46);","background: rgba(181,51,46,1);"],"paragraph":["font-size: 16px;","font-family: Merriweather; font-weight: normal;","color: rgb(0,0,0);","color: rgba(0,0,0,1);"]}},{"media_type":"0","title":null,"subtitle":null,"description":"

Jeanine Zwalve<\/strong> is Senior Legal Consultant omgevings- en energierecht bij Royal HaskoningDHV. Zij adviseert overheden en marktpartijen over de strategische en juridische aspecten van duurzame gebiedsontwikkeling, effectstudies en de fysieke leefomgeving. Daarnaast ondersteunt zij overheden bij de aanpassing van hun werkprocessen vanwege de aanstaande Omgevingswet.<\/p>


<\/p>

Gijs Kreeft <\/strong>is Legal Consultant energie- en omgevingsrecht bij Royal HaskoningDHV. Gijs opereert het liefst op het snijvlak van het recht, technologie en duurzaamheid. Daarnaast publiceert hij over energie- en milieuwetgeving en is hij expert waterstofwetgeving Nederland voor het Internationaal Energie Agentschap. Bovendien is Gijs sinds het sneuvelen van het Programma Aanpak Stikstof adviseur van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties op het stikstofdossier.<\/p>","image":{"filename":"jeanine_gijs.8443419ed2ec.jpg","uri":"\/images\/jeanine_gijs.8443419ed2ec.jpg","alt":null,"filemime":"image\/jpeg","filesize":24956,"width":371,"height":200},"youtube":null,"action":null,"timestamp":1574934660,"style":{"paragraph":["color: rgb(255,255,255);","color: rgba(255,255,255,1);","font-size: 16px;","font-family: Merriweather; font-weight: normal;"],"paragraph_background":["background: rgb(101,123,138);","background: rgba(101,123,138,1);"]}},{"media_type":"0","title":null,"subtitle":null,"description":"

Meer informatie over waterstof is te vinden in het <\/em>Dossier Waterstof in de gebouwde omgeving<\/em><\/a> op Omgevingsweb.<\/em> <\/p>","image":null,"youtube":null,"action":null,"timestamp":1574945940,"style":null}]}]}}