{"id":504563,"magazine_id":45422,"template_id":30,"title":"Zorgen om de zorg","alias":"zorgen-om-de-zorg","page_no":6,"meta_keywords":null,"meta_description":null,"share_url":null,"options":{"has_disabled_header":false,"exclude_from_navigationbar":false,"share_url":null},"header":null,"content":{"background":{"filename":"ral7035_licht_grijs.34fcc669843c.jpg","uri":"\/images\/ral7035_licht_grijs.34fcc669843c.jpg","alt":null,"filemime":"image\/jpeg","filesize":49972,"width":1772,"height":1772},"nav_type":"bars","rows":[{"row_type":1,"text_image":[{"title":"ACHTERGRONDEN","subtitle":"Zorgen om de zorg","description":"

Corrie Ebbers<\/em><\/p>


<\/p>

Het wemelt van de misverstanden en de pijnlijke situaties in het sociaal domein. In dit artikel worden de actuele knelpunten in het sociaal domein genoemd, wordt beschreven welke waarden in de knel komen en er wordt een oplossing aangedragen.<\/p>


<\/p>

Gemiddelde leestijd: 5 minuten<\/em><\/p>","image":{"filename":"vineyard-1149495_1920.f3e86d066c24.jpg","uri":"\/images\/vineyard-1149495_1920.f3e86d066c24.jpg","alt":null,"filemime":"image\/jpeg","filesize":482501,"width":1600,"height":1071},"content_position":"0","style":{"title":["font-size: 15px;"],"subtitle":["font-size: 30px;"]}}]},{"row_type":4,"text":[{"title":null,"description":"

Stel, u bent ziek. U brengt een bezoek aan de arbo-arts en deze constateert dat u de eerste zes weken niet in staat bent om te werken. Uw werkgever is het hier niet mee eens en vraagt de arts zijn bevindingen bij te stellen en te adviseren dat u over een week weer op kantoor wordt verwacht. De arts voldoet aan dit verzoek.<\/p>


<\/p>

Als dit bekend zou worden is Nederland te klein om alle verontwaardiging te kunnen verwerken. Toch is dit onlangs gebeurd in Lingewaard. Daar heeft een keuringsarts onder druk van de gemeente, een medisch rapport aangepast ten nadele van een inwoner van de gemeente Lingewaard. En blijkbaar is dit geen incident; in het videofilmpje zegt de verantwoordelijke wethouder dat deze werkwijze heel gebruikelijk is. \u201cWe passen hoor en wederhoor toe en op grond daarvan nemen we een beslissing.\u201d1<\/sup><\/a><\/p>

 De betreffende arts geeft toe dat hij onjuist heeft gehandeld. Er loopt een tuchtzaak tegen hem.<\/p>


<\/p>

Ondertussen zijn we verhuisd van Lingewaard naar Gemert. Nog niet helemaal van de schrik bekomen gaan we op zoek naar ondersteuning en komen terecht bij de \u2018dorpsondersteuner\u2019. Ze noemt zichzelf  \u2018een  buurvrouw-plus, iemand die dicht bij je staat en net iets meer weet\u2019. Een vrouw uit de wijk waar we ons eerst moeten melden voordat we bij een professional terecht kunnen. Deze dorpsondersteuner beoordeelt of professionele hulp nodig is. Niet alleen is deze persoon ambtenaar en hulpverlener tegelijk maar we kunnen haar ook in ons priv\u00e9leven op straat, bij de huisarts of in de supermarkt tegen komen en misschien zitten haar kinderen wel bij de onze in de klas. We blijven haar tegenkomen, ook lang nadat de problemen zijn opgelost. Veel onveiliger kun je het voor een hulpvrager niet maken.2<\/sup><\/a><\/p>","columns":"0","style":null}]},{"row_type":4,"text":[{"title":null,"description":"

Welke normen en waarden zijn hier in het geding?<\/strong><\/p>


<\/p>

Welke normen en waarden die we zorgvuldig hebben opgebouwd in de loop der jaren worden hier geweld aan gedaan? In de casus Lingewaard is de onafhankelijkheid en beroepsethiek van de arts in het geding. We wachten af wat de tuchtrechter hiervan vindt. De gemeente heeft bij haar optreden de eis van een behoorlijke en zorgvuldige gegevensverwerking geweld aan gedaan; er is sprake van een onrechtmatige verwerking van gegevens omtrent gezondheid en ook is het handelen van de gemeente in strijd met diverse algemene beginselen van behoorlijk bestuur waaronder het zorgvuldigheidsbeginsel en het verbod op detournement de pouvoir (misbruik van bevoegdheid).<\/p>

In Gemert wordt het recht op vrije toegang tot de hulpverlener belemmerd. Daar is geen sprake van onafhankelijke ondersteuning zoals in de Wet maatschappelijke ondersteuning geformuleerd als een plicht van de gemeente om zorg te dragen dat \u2018bij de maatschappelijke ondersteuning het belang van betrokkene uitgangspunt is\u2019 (niet de bezuinigingsdrift van de wethouder).3<\/sup><\/a>  <\/p>

De dorpondersteunster bewaart geen professionele afstand, er is sprake van gedwongen winkelnering waarbij de vrijwillige aard van de hulpverlening in het geding is. Tevens is sprake van function creep in die zin dat de rollen en bevoegdheden niet gescheiden zijn; de hulpverlener is ook ambtenaar en buurvrouw. En in alle gevallen staat het vertrouwen van de burger op het spel.<\/p>","columns":"0","style":null}]},{"row_type":4,"text":[{"title":null,"description":"

\u201cPrivacy is geen opvatting en evenmin een kunstje dat je binnen een halve dag in de vingers krijgt\u201d<\/strong><\/p>","columns":"0","style":{"paragraph":["color: rgb(65,127,171);","color: rgba(65,127,171,1);","font-size: 20px;"]}}]},{"row_type":4,"text":[{"title":null,"description":"

De \u2018lerende praktijk\u2019 van minister Plasterk<\/strong><\/p>


<\/p>

Dit alles is het gevolg van de \u2018lerende praktijk\u2019 van minister Plasterk. In 2014 waren Minister Plasterk en het toenmalige College Bescherming Persoonsgegevens, het grondig oneens over de vraag of de wetgeving die gepaard ging met de transitie van taken naar de gemeente, voldoende was ingericht voor de uitvoering in het sociale domein. Plasterk opteerde toen voor \u2018de lerende praktijk\u2019, terug te vinden in de beleidsvisie \u2018Zorgvuldig en bewust; Gegevensverwerking en Privacy in een gedecentraliseerd sociaal domein\u2019.4<\/sup><\/a><\/p>


<\/p>

Misverstanden<\/strong><\/p>


<\/p>

Zo zijn in rap tempo diverse misverstanden ontstaan.<\/p>

- Het misverstand dat de gemeente of de cli\u00ebnt \u2018eigenaar\u2019 is van de gegevens. Er is geen sprake van \u2018eigendom\u2019 van gegevens, maar men moet spreken van rechten en plichten. Deze zijn in diverse wetten dwingend voorgeschreven: het recht van de burger op kennisneming, correctie en geheimhouding en de plicht van de gemeente om in overeenstemming met de wet te werken, de burger te informeren en gegevens te beveiligen.<\/p>

- Het misverstand dat een gemeente over alle detailinformatie en medische informatie van de burgers moet beschikken. Dit is terug te vinden in de aanbestedingscontracten waarin ge\u00ebist wordt dat de zorgaanbieder alle dossiers overdraagt aan de gemeente als deze met een andere zorgaanbieder in zee gaat. Maar daar heeft een gemeente helemaal geen recht op! Uitgangspunt moet zijn: het dossier volgt de cli\u00ebnt, niet de subsidieverstrekker (degene die betaalt). Het dossier moet bij de hulpverlener blijven.<\/p>

- Het hardnekkige misverstand dat een hulpverlener een meldplicht heeft bij Veilig Thuis. Een melding is geen plicht maar een recht.<\/p>

- Het nog hardnekkiger misverstand dat \u2018toestemming\u2019 voldoende rechtsgrond vormt om informatie te delen met derden. Vanaf 25 mei is de wet hier heel duidelijk in; in ongelijke machtsverhoudingen met name in relatie met de overheid, kan toestemming geen rechtmatige grondslag vormen om informatie met derden te delen.5<\/sup><\/a><\/p>


<\/p>

Die lerende praktijk van minister Plasterk leidt ook tot felle discussies. Juridische argumenten, persoonlijke opvattingen en politieke ambities lopen voortdurend door elkaar. Er wordt in deze discussies gesproken over \u2018rekkelijken\u2019 en \u2018preciezen\u2019, alsof de bescherming van de persoonlijke levenssfeer een religieuze beleving is en geen grondrecht, een niet-onderhandelbaar goed.<\/p>","columns":"0","style":null}]},{"row_type":4,"text":[{"title":null,"description":"

\u201cEr is behoefte aan een onafhankelijke derde met een geheimhoudingsverplichting die advies uitbrengt aan de gemeente die daarop vervolgens een besluit (Awb) kan nemen\u201d<\/strong><\/p>","columns":"0","style":{"paragraph":["color: rgb(65,127,171);","color: rgba(65,127,171,1);","font-size: 20px;"]}}]},{"row_type":4,"text":[{"title":null,"description":"

Wie betaalt bepaalt<\/strong><\/p>


<\/p>

Het is in Nederland niet zo dat de partij die \u2018betaalt\u2019 zonder meer recht heeft op informatie van de hulpvragende burger. Vergelijk de werkgever-werknemer relatie waarbij de werkgever niet zonder meer het medisch dossier in mag zien (rol arbo-arts). Ook de ziektekostenverzekeraar krijgt niet zonder meer het volledige medisch dossier van een verzekerde. Het uitwisselen van informatie is in deze gevallen uitputtend en heel gedetailleerd in wetgeving geregeld. Hier ligt ook een oplossing voor het gemeentelijk sociaal domein. Er is behoefte aan een onafhankelijke derde met een geheimhoudingsverplichting die advies uitbrengt aan de gemeente die daarop vervolgens een besluit (Awb) kan nemen.<\/p>","columns":"0","style":null}]},{"row_type":4,"text":[{"title":null,"description":"

Oplossingen<\/strong><\/p>


<\/p>

Hoogste tijd dat de ministeries voor een zorgvuldige werkwijze zorgen waarbij functies en taken gescheiden blijven, beschreven wordt hoe bij een integrale aanpak regie gevoerd kan worden zonder ongebreidelde gegevensuitwisseling.<\/p>


<\/p>

Er wordt wel gesuggereerd dat overkoepelende, domein overstijgende wetgeving hier uitkomst moet bieden, maar gegevensuitwisseling bij wet verplicht voorschrijven, waar tegelijkertijd een individuele geheimhoudingsplicht van de hulpverlener van toepassing is, tast het grondrecht op privacy bij de wortels aan en holt deze uit. Een wet kan nooit in algemene zin de individuele geheimhoudingsplicht van de hulpverlener terzijde schuiven. Alleen in zeer specifieke gevallen is een beroepsbeoefenaar verplicht te spreken. Dat doet zich bijvoorbeeld voor bij \u2018verplichte relaties\u2019 tussen burger en overheid zoals bij de onder toezichtstelling in de Jeugdwet en bij de reclasseringsambtenaar. Die gevallen zijn expliciet in wetgeving geregeld.<\/p>


<\/p>


<\/p>

Niet de wet moet worden gewijzigd maar de wijze waarop gewerkt wordt in het sociaal domein. De werkwijze moet aangepast worden aan de wettelijke normen. De rol van hulpverlener en ambtenaar moet gescheiden blijven. Daarop moet de organisatie zijn ingericht en de werkprocessen beschreven zodat de diverse rollen onderscheiden zijn en ieder binnen zijn eigen bevoegdheden handelt.<\/p>


<\/p>

Ik pleit ervoor dat iedereen die beroepshalve met persoonsgegevens werkt, een \u2018persoonsgegevensrijbewijs\u2019, een privacybewijs haalt. We hebben immers al 29 jaar privacywetgeving in Nederland. Privacy is geen opvatting en evenmin een kunstje dat je binnen een halve dag in de vingers krijgt. Alleen dan ontstaat een kwalitatief hoogwaardige werkwijze, kan effici\u00ebnt samengewerkt worden en blijft de toegang tot maatschappelijke hulp en zorg gewaarborgd en alleen dan behouden mensen het vertrouwen in de hulpverleners en de overheid.<\/p>","columns":"0","style":null}]},{"row_type":4,"text":[{"title":null,"description":"

Corrie Ebbers<\/strong> is sinds 1996 werkzaam als privacy jurist. Voert sinds 2001 een eigen praktijk, adviseert in de publieke en semi publieke sector en de zorg, is als docent verbonden aan diverse opleidingen en is redactiesecretaris van het tijdschrift Privacy & Informatie. Een enkele zin en opmerking in deze tekst is eerder verschenen in het blog van Corrie Ebbers op sociaalweb.nl.<\/p>","columns":"0","style":{"background":["background: rgb(65,127,171);","background: rgba(65,127,171,1);"],"paragraph":["color: rgb(255,255,255);","color: rgba(255,255,255,1);"]}}]}]}}