{"id":44997,"magazine_id":3075,"template_id":18,"title":"De Ladder: Oorsprong, doelstelling en opgave","alias":"de-ladder-oorsprong-doelstelling-en-opgave","page_no":7,"meta_keywords":null,"meta_description":null,"share_url":null,"options":{"has_disabled_header":false,"exclude_from_navigationbar":false},"header":null,"content":{"permanent_navigation":"2","pages":[{"page_type":5,"subtitle":null,"title":"De Ladder: Oorsprong, doelstelling en opgave","description":"

N. de Graaf MSc<\/span><\/h3>\n

De ladder voor duurzame verstedelijking zal de komende jaren steeds meer zijn stempel drukken op de ruimtelijke ontwikkeling in Nederland. De economie trekt weer aan en we zien geleidelijk de investeringen in de bouw en de woningmarkt weer toenemen. Cijfers van het CBS laten zien dat de aantrekkende woningmarkt ervoor zorgt dat de productie in de bouwnijverheid het eerste half jaar van 2015 het sterkst groeide van alle bedrijfstakken.[1]<\/span> Daarbij blijken ook buitenlandse investeerders de Nederlandse vastgoedmarkt te ontdekken. Dit alles zal de komende jaren de druk op de ruimte weer doen laten toenemen.<\/p>","background":{"image":129586},"alt":null,"margin":{"top":"117px","left":"87px"},"fullscreen_style":{"title":["font-family: 'Times New Roman', Times; font-weight: normal;","font-size: 36px;"],"title_background":["background: rgb(62,61,86);","background: rgba(62,61,86,0.90);"],"paragraph":["font-size: 16px;"]},"read_more_button":1},{"page_type":3,"subtitle":null,"title":null,"description":null,"background":null,"alt":null,"margin":null,"fullscreen_style":null,"label":null,"text_image":null,"style":null,"contacts":null,"columns":[{"title":null,"title_align":null,"column_1":"

\"De Ladder was in eerste instantie een instrument om bij het zoeken naar ruimte voor woningbouw, bedrijvigheid in infrastructuur om te gaan met de schaarse ruimte in Nederland. Het richtte zich op het benutten van de beschikbare ruimte, herstructurering en het verhogen van de ruimteproductiviteit.\"<\/em><\/em><\/p>","column_2":null,"style":{"background":["background: rgb(62,61,86);","background: rgba(62,61,86,1.00);"],"title":["color: rgb(255,255,255);","color: rgba(255,255,255,1.00);"],"paragraph":["color: rgb(255,255,255);","color: rgba(255,255,255,1.00);","font-size: 26px;","font-family: 'Times New Roman', Times; font-weight: normal;"]}}],"image_style":null,"cover":[{"title_1":null,"title_2":null,"background":null,"position":null,"style":null}],"videoblock":null,"read_more_button":0,"height":null,"maps":null,"image":null,"map_height":null,"action":null,"check":null,"title_align":null,"style_title":null,"style_thumbnail":null,"quotes":null,"style_quote":null,"line":null,"style_line":null},{"page_type":3,"subtitle":null,"title":null,"description":null,"background":null,"alt":null,"margin":null,"fullscreen_style":null,"label":null,"text_image":null,"style":null,"contacts":null,"columns":[{"title":null,"title_align":null,"column_1":"

Oorsprong van de ladder<\/strong><\/p>\n

De ladder is aanvankelijk juist ontwikkeld als reactie op de grote druk op de ruimte: de Sociaal-Economische Raad (SER) introduceert in een advies in 1999[2]<\/span> een instrument om bij het zoeken naar ruimte voor woningbouw, bedrijvigheid en infrastructuur om te gaan met de schaarse ruimte in Nederland: (toen nog) de SER-ladder. Deze richt zich in de eerste stap op het benutten van de beschikbare ruimte, herstructurering en het verhogen van de ruimteproductiviteit. Feit is volgens de raad immers dat “<\/em>het landelijk gebied geen reserveruimte met als vanzelf vrijvallende stukken landbouwgrond is. De keuze voor een bepaalde bestemming gaat ten koste van (de ruimte voor) een andere bestemming.”[3]<\/span><\/em> Wanneer de eerste stap niet voldoet komt uitbreiding van het ruimtegebruik pas aan de orde.<\/p>\n

 <\/p>\n

In 2007 wordt in een brief aan de kamer, in het kader van de discussie rondom ontwikkeling van bedrijventerreinen, de ladder uitgebreid met een (nieuwe eerste) trede. Hierin moet de vraag van de markt en de ruimtebehoefte van de ontwikkeling worden onderzocht.[4]<\/span> In 2008 is in een algemeen overleg (over de realisatie van het nationaal ruimtelijk beleid[5]<\/span>) een eerste beweging te zien richting de verbreding van het toepassingsbereik van de Ladder naar andere stedelijke functies.<\/p>\n

 <\/p>\n

Uiteindelijk wordt in 2012 in de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte[6]<\/span> de ladder voor duurzame verstedelijking geïntroduceerd als procesvereiste bij de ontwikkeling van bedrijventerreinen, kantoren, woningbouwlocaties, detailhandel en andere stedelijke voorzieningen.[7]<\/span> Dit gebeurt midden in de crisis, midden in een fase waarin bevolkingsgroei stagneert en de vergrijzing opkomt maar de grote steden blijven groeien, middenin een fase waarin digitalisering<\/p>","column_2":"

de detailhandel dwingt te vernieuwen en werknemers steeds flexibeler maakt in hun werkplekkeuze, én midden in een fase waarin de Rijksoverheid de verantwoordelijkheden en afweegruimte binnen de ruimtelijke ordening zoveel mogelijk wil decentraliseren.[8]<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Doelen<\/strong><\/p>\n

De situatie van de ruimtelijke ontwikkeling in Nederland verandert door deze ontwikkelingen blijvend. Verschillen tussen en binnen de regio’s nemen toe. Dat heeft gevolgen voor de verstedelijking: voor de vraag naar woningen, bedrijventerreinen, kantoren en winkels. Hierdoor zijn vraag en aanbod in veel sectoren niet meer overal in evenwicht.[9]<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Dit betekent dat er een andere manier van plannen en programmeren nodig is dan in tijden van voorspelbare bevolkingsgroei en voorspelbare ruimtebehoefte: namelijk rekening houdend met het al bestaande aanbod, benutting van mogelijkheden van herstructurering en transformatie, en wakend over de leefbaarheid van de stedelijke ruimte.<\/p>\n

 <\/p>\n

Daarom wordt in de ladder de eerste trede steviger neergezet: de vraag is in 2012 namelijk niet meer of er genoeg ruimte is voor de ontwikkeling van een bepaalde functie, maar of de ontwikkeling niet te veel ruimte voor de betreffende functie oplevert. Onevenredige leegstand en overcapaciteit kunnen immers een grote achteruitgang van binnenstedelijke ruimtelijke kwaliteit tot gevolg hebben. Na de introductie en de inwerkingtreding van de ladder, verzuimde het Rijk deze uitgangspunten actief uit te dragen bij decentrale overheden, en begon het pas laat met het uitleggen hoe de ladder gebruikt kon worden in de nieuwe werkelijkheid.<\/p>","style":{"paragraph":["font-size: 16px;","font-family: 'Times New Roman', Times; font-weight: normal;"]}}],"image_style":null,"cover":[{"title_1":null,"title_2":null,"background":null,"position":null,"style":null}],"videoblock":null,"read_more_button":0,"height":null,"maps":null,"image":null,"map_height":null,"action":null,"check":null,"title_align":null,"style_title":null,"style_thumbnail":null,"quotes":null,"style_quote":null,"line":null,"style_line":null},{"page_type":3,"subtitle":null,"title":null,"description":null,"background":null,"alt":null,"margin":null,"fullscreen_style":null,"label":null,"text_image":[{"title":null,"subtitle":null,"description":"

\"Behalve een instrument bij dit nieuwe paradigma is de Ladder ook het product van de politieke keuze in te spelen op de opkomende regionale verschillen.\"<\/em><\/p>","image":{"filename":"schermafbeelding_2015-10-09_om_121233.c4314457d4c7.png","uri":"\/images\/schermafbeelding_2015-10-09_om_121233.c4314457d4c7.png","alt":null,"filemime":"image\/png","filesize":225369,"width":586,"height":180},"image_right":"left","style":{"background":["background: rgb(62,61,86);","background: rgba(62,61,86,1.00);"],"paragraph":["font-size: 26px;","font-family: 'Times New Roman', Times; font-weight: normal;","color: rgb(255,255,255);","color: rgba(255,255,255,1.00);"]}}],"style":null,"contacts":null,"columns":[{"title":null,"title_align":null,"column_1":"

\"Behalve een instrument bij dit nieuwe paradigma is de Ladder ook het product van de politieke keuze in te spelen op de opkomende regionale verschillen.\"<\/em><\/p>","column_2":null,"style":{"background":["background: rgb(62,61,86);","background: rgba(62,61,86,1.00);"],"paragraph":["color: rgb(255,255,255);","color: rgba(255,255,255,1.00);","font-size: 26px;"]}}],"image_style":null,"cover":[{"title_1":null,"title_2":null,"background":null,"position":null,"style":null}],"videoblock":null,"read_more_button":0,"height":null,"maps":null,"image":null,"map_height":null,"action":null,"check":null,"title_align":null,"style_title":null,"style_thumbnail":null,"quotes":null,"style_quote":null,"line":null,"style_line":null},{"page_type":3,"subtitle":null,"title":null,"description":null,"background":null,"alt":null,"margin":null,"fullscreen_style":null,"label":null,"text_image":null,"style":null,"contacts":null,"columns":[{"title":null,"title_align":null,"column_1":"

Politieke keuze<\/strong><\/p>\n

Behalve een instrument bij dit nieuwe paradigma is de ladder ook het product van de politieke keuze in te spelen op de opkomende regionale verschillen. Daarbij kan er geen uniform beleid over heel Nederland uitgerold worden. Het rijks-verstedelijkingsbeleid wordt met de SVIR in 2012 losgelaten: geen bundelingsbeleid, beleid voor verdichting of centrumvorming meer, en ook geen nationale landschappen of rijksbufferzones. Provincies en gemeenten moeten per situatie kunnen beoordelen wat het beste past.<\/p>\n

Toch blijft de Minister van Infrastructuur en Milieu verantwoordelijk voor het systeem van ruimtelijke ordening, verantwoordelijk voor een systeem dat het mogelijk maakt bestaande en toekomstige belangen zorgvuldig te wegen en de beschikbare ruimte zuinig te gebruiken. Daarom wordt de ladder als procesvereiste ontworpen.<\/p>\n

 <\/p>\n

Daarbij is het een bewuste keuze om ladderbegrippen ruim te formuleren, zodat afwegingsruimte aan provincies en gemeenten gelaten wordt. Controle daarop zit in het lokale democratische proces, de politieke debatten op lokaal niveau, door de mogelijkheid van het indienen van zienswijzen en door de mogelijkheid voor belanghebbenden om in beroep te gaan op grond van de ladder. Dit laatste is veelvuldig gebeurt: in de eerste jaren na de inwerkingtreding heeft de Raad van State veel gemeenten gemaand<\/p>","column_2":"

hun motivering voor een plan opnieuw te maken, of vernietigde zij een besluit op grond van de ladder.<\/p>\n

 <\/p>\n

Dat heeft een groot effect gehad op de vorm en insteek van de motiveringen aan de hand van de ladder. Hierin speelt bij gemeenten, ook bij sterke plannen, vaak de angst voor vernietiging door de RvS een grote rol. De ladder wordt ervaren als een barrière in plaats van als een (dwingende) aansporing tot een goede afweging. Het feit dat in de eerste jaren de communicatie vanuit het Rijk rondom de ladder en zijn achtergrond minimaal was, heeft deze ervaring versterkt.<\/p>\n

 <\/p>\n

Vooruitblik<\/strong><\/p>\n

Op dit moment ligt er een opdracht voor actualisering van de ladder. Dit brengt een kans met zich mee voor een vernieuwde communicatie. In het complexe proces het evenwicht te vinden tussen het wegnemen van knelpunten in de ladder, en het waarborgen van zuinig ruimtegebruik in een aantrekkende economie is één opgave in ieder geval duidelijk: het vergroten van de bekendheid van zijn uitgangspunten en zijn doelstellingen.<\/p>\n

 <\/p>\n

Lees op Omgevingsweb <\/a>       Volgend artikel<\/a><\/strong><\/p>","style":null}],"image_style":null,"cover":[{"title_1":null,"title_2":null,"background":null,"position":null,"style":null}],"videoblock":null,"read_more_button":0,"height":null,"maps":null,"image":null,"map_height":null,"action":null,"check":null,"title_align":null,"style_title":null,"style_thumbnail":null,"quotes":null,"style_quote":null,"line":null,"style_line":null},{"page_type":3,"subtitle":null,"title":null,"description":null,"background":null,"alt":null,"margin":null,"fullscreen_style":null,"label":null,"text_image":null,"style":null,"contacts":null,"columns":[{"title":null,"title_align":null,"column_1":"

[1] <\/span>CBS: Economie groeit door ondanks krimp aardgasproductie, Persbericht, 14-08-2015<\/p>\n

[2] <\/span>SER-advies 99\/17<\/p>\n

[3] <\/span>SER-advies 99\/17 p. 30<\/p>\n

[4] <\/span>Kamerstukken, vergaderjaar 2007-2008, dossiernummer 31200 XI, ondernummer. 73. blz. 8. Brief van de ministers van Volkshuisvesting, Ruimtelijke ordening en Milieubeheer en van Economische Zaken.<\/p>\n

[5] <\/span>Kamerstukken, vergaderjaar 2008-2009, dossiernummer 31500, ondernummer 3, blz. 10. Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie) oppert dat het denkpatroon voor de planning van bedrijventerreinen (SER-Ladder) misschien voor meer stedelijke ontwikkelingen moet worden toegepast.<\/p>\n

 <\/p>","column_2":"

[6] <\/span>Ministerie van Infrastructuur en Milieu (maart 2012), Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte, Nederland concurrerend, bereikbaar, leefbaar en veilig. Drukkerij Ando, Den Haag.<\/p>\n

[<\/span>7] <\/span>SVIR, p.60<\/p>\n

[8] <\/span>SVIR, p.10<\/p>\n

[9]<\/span> Volgens het CBS:<\/em> leegstand van 8,5 mln m² kantoorruimte waarvan 60% structureel, leegstand van 2,8 mln m² winkelruimte waarvan een kwart structureel (<\/em>CBS, PBL, Wageningen UR (2015). Leegstand van winkels, 2004-2015<\/a> (indicator 2151, versie 03, 12 juni 2015). www.compendiumvoordeleefomgeving.nl<\/a>)<\/p>\n

Volgens InnovatieNetwerk: leegkomende agrarische bebouwing in de komende jaren: 32 mln m², waarvan 15 mln m² leegstand richting 2030. (InnovatieNetwerk, <\/em>Rapportnr. 14.2.325, Utrecht, maart 2014)<\/p>","style":{"background":["background: rgb(159,158,171);","background: rgba(159,158,171,0.7000000000000001);"]}}],"image_style":null,"cover":[{"title_1":null,"title_2":null,"background":null,"position":null,"style":null}],"videoblock":null,"read_more_button":0,"height":null,"maps":null,"image":null,"map_height":null,"action":null,"check":null,"title_align":null,"style_title":null,"style_thumbnail":null,"quotes":null,"style_quote":null,"line":null,"style_line":null}]}}